ЁЯСМ*рд╣िंрджु рдпрд╣ рдзрд░्рдо рдирд╣ी рдпрд╣ рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХा рдиिрд░्рдгрдп / рд╡рд╣ी рдЕрдиुрд╕ुрдЪिрдд рдЬाрддि рд╕рдоुрд╣ рдХे рдзрд░्рдоांрддрд░рдг рдкрд░ рдмंрдзрди / рдоा. рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп реирек рдоाрд░्рдЪ реирежреирем рдиिрд░्рдгрдп рд╕ंрд╡िрдзाрдиिрдХ рдоुрд▓рднुрдд рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рд╣рдирди рд╣ै !*
*рдбॉ. рдоिрд▓िрди्рдж рдЬीрд╡рдиे 'рд╢ाрдХ्рдп',* рдиाрдЧрдкुрд░ резрен
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░िрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖, рд╕िрд╡्рд╣िрд▓ рд░ाрдИрдЯ्рд╕ рдк्рд░ोрдЯेрдХ्рд╢рди рд╕ेрд▓
рдПрдХ्рд╕ рд╡्рд╣िрдЬिрдЯीрдЧ рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░, рдбॉ рдмी рдЖрд░ рдЖंрдмेрдбрдХрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╡िрдж्рдпाрдкीрда, рдорд╣ु рдордк्рд░
рдмुрдз्рдж рдЖंрдмेрдбрдХрд░ी рд▓ेрдЦрдХ, рдХрд╡ि, рдЪिंрддрдХ, рд╕рдоिрдХ्рд╖рдХ
рдЖंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░िрдп рдкрд░िрд╖рджों рдХे рд╕ंрд╢ोрдзрди рдкेрдкрд░ рдкрд░िрдХ्рд╖рдХ
рдоो. рди. репрейренрежрепреорекрезрейрео, репреорепрежрелреоремреореиреи
рдХрднी рдХрднी рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ / рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдХुрдЫ рдиिрд░्рдгрдп рджेрдЦрдХрд░ рдоुрдЭे рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि, рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоे рди्рдпाрдпाрдзिрд╢ рдирд╣ी, *"рдмिрди-рдЕрдХрд▓ рдЧрдзे"* рдмैрдаे рд╣ै. рдЕрдЧрд░ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоे *"рдХोрд▓ोрдЬिрдпрдо рд╕िрд╕्рдЯрдо"* рдиा рд╣ोрддी рддो, рдХ्рдпा рд╡े рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдорд╣ोрджрдп *"рдЪрдкрд░ाрд╢ी рд╡рд░्рдЧ рдХी рд╕्рдкрд░्рдзा рдкрд░िрдХ्рд╖ा"* рдкाрд╕ рд╣ुрдпे рд╣ोрддे рдпा рдирд╣ी? рдпрд╣ рд╕рд╢ोрдзрди рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै. рдпрд╣ी рд╕ंрджрд░्рдн рд▓ेрдХрд░ рдоैрдиे *"рдХेंрдж्рд░िрдп рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ"* рд╕рдоाрди рд╣ी, рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рд▓िрдП *"рдХेँрдж्рд░िрдп рди्рдпाрдпिрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ"* (Union Judiciary Public Commission) рд╣ोрдиे рдХी рд╣рдордиे рд╢ाрд╕рди рд╕ें рдоांрдЧ рдХी рдеी. рдирд░ेँрдж्рд░ рдоोрджी рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЧрдаीрдд рд╕ंрд╡िрдзाрди рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 124 (A) *"National Judiciary Appintment Commission"* рдпрд╣ рдмिрд▓рдХुрд▓ рд╣ी рдЕрдорд▓ рдиा рд╣ो. рдпрд╣ рдкँрдЯрд░्рди рдкुрд░्рдгрдд: рди्рдпाрдпрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрд░ рд╕рдд्рддा рдЕंрдХुрд╢ рдХрд░рдиे рдХा рдПрдХ рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै. *"рд░ाрдо рдЬрди्рдорднुрдоी рдмाрдмрд░ी рдк्рд░рдХрд░рдг рдиिрд░्рдгрдп"* рдкрд░, рддрдд्рдХाрд▓िрди рдк्рд░рдзाрди рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ *рд░ंрдЬрди рдЧोрдЧाрдИ* рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддाрд╡ाрд▓ी рдЦंрдбрдкीрда рдХे *рди्рдпा. рд╢рд░рдж рдмोрдмрдбे / рди्рдпा. рдЕрд╢ोрдХ рднुрд╖рдг / рди्рдпा. рдзрдиंрдЬрдп рдЪंрдж्рд░рдЪुрдб / рди्рдпा. рдПрд╕ рдЕрдм्рджुрд▓ рд╕рдд्рддाрд░* рдЗрдирдХो рддो *"рдХिрд╕ी рдЧрдзेрдЦाрдиा"* рдоें рднेрдЬрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдеा рдпा рдХिрд╕ी рдоँрджिрд░ рдХा *"рдкुрдЬाрд░ी"* (рдкंрдбा) рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдеा. рдЙрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдоे *"рдк्рд░ाрдпрдоा рдлेрд╕ी"* рдХрд╣ां рд╣ै? рдХेрд╡рд▓ *"рднाрд╡рдиा рдХे рдЖрдзाрд░"* рдкрд░ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै. рдЖрдЧे рд╕рд░рди्рдпाрдпाрдзिрд╢ рдмрдиे *рд╢рд░рдж рдмोрдмрдбे* рдЗрдирдХो рд╕рд░рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдк्рд░ोрдЯोрдХाрд▓ рддрдХ рдкрддा рдирд╣ी рдеा. рд╡рд╣ рдорд╣ाрд╢рдп рдоंрджिрд░ рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж, рджрд░्рд╢рди рдХे рдиाрдо рдкुрд░ी рддрд░рд╣ рд▓ेрдЯ рдЧрдпा рдеा. рджुрд╕рд░ा рд╕рд░рди्рдпाрдпрдзीрд╢ рдмрдиा *рдзрдиंрдЬрдп рдЪंрдж्рд░рдЪुрдб* рдЗрдирдХे рдкाрд╕ рдмुрдз्рджी рдХा рдЕрднाрд╡ рдеा. рд╡ो рдорд╣ाрд╢рдп рдХो рддो рднрдЧрд╡ाрди рдиे рд╣ी рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдЦрдиे рдХी рдмुрдз्рджी рджी рдеी. рдХ्рдпा рдХрд░े *"рдШुрдЯрдиाрдЧिрд░ी рд╡्рдпाрдзी"* рд╕े рд╡े рдЧ्рд░рд╕िрдд рдеे. рдЗрд╕े рдоाँ рдХा *"рдЧрд░्рдн рджोрд╖"* рдХрд╣े ? рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै. *"рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि /рд╕рд░рди्рдпाрдпाрдзीрд╢"* рдЖрджि рдкрдж рдкрд░ рд░рд╣рдиे рдХे рдмाрдж, рдЕрдкрдиी рдкрдж рдХी рдЧрд░िрдоा рдмрдиाрдиा рд╣ोрддा рд╣ै. рдЕрднी рдЕрднी *"реирек рдоाрд░्рдЪ реирежреирем"* рдХे рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиिрд░्рдгрдп рдиे рддो, рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рд╕рдоुрд╣ рдХें *"рдзрд░्рдо - рдзрд░्рдоाँрддрд░ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоुрд▓рднुрдд рдЕрдзिрдХाрд░"* (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж резрек, резреп, реирел рдЖрджि) рдХा рдкुрд░्рдгрдд: рд╡рд╣ рд╣рдирди рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै. рдЕрдм рд╣рдо рдЙрд╕ рд╡िрд╖рдп рдЕंрддрд░ाрд▓ рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж *"рд╣िंрджु рдпрд╣ рдзрд░्рдо рдирд╣ी"* рдЗрд╕ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиिрд░्рдгрдп рдкрд░ рднी рдЪрд░्рдЪा рдХрд░ेंрдЧे.
рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे *рди्рдпा. рдк्рд░рд╢ांрддрдХुрдоाрд░ рдоिрд╢्рд░ा / рди्рдпा. рдПрди. рд╡्рд╣ी. рдЕंрдЬाрд░िрдпा* рдЗрдирдХे рдЦंрдбрдкीрда рдиे *"рдЕрдиुрд╕ुрдЪिрдд рдЬाрддि рдзрд░्рдоांрддрд░"* рдкрд░ рдмंрдзрди рд▓ाрджрддे рд╣ुрдпे рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рд╣ै рдХि, *"рд╣िंрджु / рд╢िрдЦ / рдмौрдз्рдж рдЗрди рдзрд░्рдо рд╡्рдпрддिрд░िрдХ्рдд рдЕрди्рдп рдзрд░्рдо рдХा рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиेрд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो, рдЕрдиुрд╕ुрдЪिрдд рдЬाрддि рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдирд╣ी рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा. рдЙрд╕ рдзрд░्рдоांрддрд░ीрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдЕрдиुрд╕ुрдЪिрдд рдЬाрддि рдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд (Atrocity) рдХाрдиुрди рдЖрджि рдХा рд╕рд░ंрдХ्рд╖рдг рдирд╣ी рдоिрд▓ेрдЧा. "* рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рдЗрддрдиा рднी рд╕рд░рд▓ рдирд╣ी рд╣ै, рдЬिрддрдиा рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рд╕рдордЭ рд░рд╣े рд╣ै. рдпрд╣ां рд╕ंрдмंрдз рднाрд░рдд рдХी *"рдЬाрддि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрдз्рджрддी"* рдЗрд╕ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖрд╢рдп рд╕े рднी рдЬुрдбा рд╣ुрдЖ рд╣ै. *"рдЬाрддि"* рдпрд╣ рдорд░рдиे рдкрд░ рднी рдЬाрддी рдирд╣ी, рд╡рд╣ *"рдЬाрддि"* рд╣ै. рдмाрдмाрд╕ाрд╣ेрдм рдбॉ рдЖंрдмेрдбрдХрд░ рдЗрди्рд╣ोрдиे рддो *"рдЬाрддि рдпрд╣ рдмंрдж рд╡рд░्рдЧ рд╣ै"* (Caste is a closed Class) рдпрд╣ рдЬाрддि рдХा рдирд╡िрди рд╕ंрдЬ्рдЮा рдЕрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХिрдпा рдеा. рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдХे рдкिрдЫे *"рдоुрд╕्рд▓िрдо рдЗрд╕ाрдИ рдзрд░्рдо рдж्рд╡ेрд╖"* рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै. рдФрд░ рдпрд╣ рдк्рд░рдХрд░рдг рднी *"рдЪिंрдеाрдбा рдЖрдиंрдж рд╡िрд░ुрдз्рдж рдЖंрдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░"* рд╕े рдЬुрдбा рд╣ै. *"рдЖंрдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп"* рдиे рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░्рддा - *рдЦ्рд░िрд╢्рдЪрди рдзрд░्рдоांрддрд░ीрдд рдкाрджрд░ी* рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा. рдФрд░ рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд╡рд╣ рдиिрд░्рдгрдп рд╕рд╣ी рдоाрдиा рд╣ै. рдЕрдд: рд╢िрдХाрдпрдд рдХрд░्рддा рдХे рдкाрд╕ рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдЕрдкिрд▓ рдХे, рдФрд░ рднी *"рджो рдЖँрдк्рд╢рди"* рдмрдЪे рд╣ुрдпे рд╣ै. *"Review Petition / Curative Petition."* рд╡рд╣ рдЙрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै рдпा рдирд╣ी? рдпрд╣ рдЕрд▓рдЧ рд╡िрд╖рдп рд╣ै. рдЙрд╕ *рдзрд░्рдоांрддрд░ीрдд рдЦ्рд░िрд╕्рддी рдкाрджрд░ी* рдХो рдоाрд░рдкीрдЯ рдХी рдЧрдпी рдеी. рдФрд░ *рдЖрд░ोрдкी* рдиे рдзрд░्рдоांрддрд░рдг рдХे рдиाрдо рдкрд░, рдЙрд╕ рдкाрдж्рд░ी рдХे *"рдЕрдиुрд╕ुрдЪिрдд рдЬाрддि рдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд рдХाрдиुрди"* рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХो, рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдЪुрдиौрддि рджेрдХрд░ рдЬीрдд рднी рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी. рдпрд╣ां рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ рд╣ै рдХि, *"рдХ्рдпा рдХोрдИ рдзрд░्рдо рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░рдиे рд╕े, рднाрд░рддीрдп рдЬाрддि рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЕंрддрд░्рдЧрдд, рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЬाрддि рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдпा рдирд╣ीं?"* рдЕрдЧрд░ рдЬाрддि рдкिрдвी рджрд░ рдкिрдвी рдЪिрдкрдХी рд░рд╣рддी рд╣ो рддो, рдЙрд╕ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो *"рдЕрдиुрд╕ुрдЪिрдд рдЬाрддि рдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд рдХाрдиुрди"** рдХा рд╡ा *"рдЕрди्рдп рд╕ंрд╡िрдзाрдиीрдХ рд▓ाрдн"* рднी, рдХ्рдпौ рдиा рдоिрд▓े? рдпрд╣ рдЕрд╣ं рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै.
рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХी рджिрд░ंрдЧाрдИ рдПрд╡ं рд╡рд╣ाँ рдХे рдиिрд░्рдгрдп рдкрд░ рдХрд╣ाрд╡рдд рд╣ै. *"Justice should not be done but appeared to be done. "* рджुрд╕рд░ा рд╕ंрджрд░्рдн рд╣ै - *"Justice should be Independence!"* рдФрд░ рддिрд╕рд░ा рд╕ंрджрд░्рдн рддो рдФрд░ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкुрд░्рдг рд╣ै. *"Justice delayed is Justice denied."* рдпрд╣ рдХुрдЫ рд╕ंрджрд░्рдн рд╣рдоें рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХрд╕ौрдЯे рдкрд░ рдЦрд░े рдЙрддрд░рддे рд╣ै рдХ्рдпा? рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै. *рдЗंрджिрд░ा рд╕рд╣ाрдиी рд╡िрд░ुрдж्рдз рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░* (рд╕िрд╡्рд╣िрд▓ рдпाрдЪिрдХा рди. репрейреж/резрепрепреж) рдЗрд╕ рдХेрд╕ рдоें, рд╕рд░рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ *рдПрдо. рдПрдЪ. рдХेрдиिрдпा* рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддाрд╡ाрд▓ी реп рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдЦंрдбрдкीрда рдоें *рдПрдо рд╡्рдпंрдХрдЯрдЪрд▓ैрдп्рдпा / рдП. рдПрдо. рдЕрд╣рдорджी / рдХुрд▓рджीрдк рд╕िंрдЧ / рдкी.рдмी. рд╕ाрд╡ंрдд / рдЖрд░. рдПрдо. рд╕рд╣ाрдиी / рдмी. рдкी. рдЬीрд╡рди рд░ेрдб्рдбी / рдбॉ. рдЯी рдХे рдеाँрдоेрди / рдПрд╕. рдЖрд░. рдкांрдбिрдпрди* рдж्рд╡ाрд░ा резреж рдоाрд░्рдЪ резрепрепреи рдХो *"рдоाрдЧाрд╕рд╡рд░्рдЧ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг"* рдХो рем:рей рдмрд╣ुрдорддो рд╕ें рдЙрд╕े рд╡ैрдз рддो рдоाрдиा, рдкрд░ंрддु *"рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рд╕ीрдоा рдпрд╣ релреж% рд╕े рдЕрдзिрдХ рднी рдиा рд╣ो,"* рдпрд╣ рдЕрд▓рдЧ рд╕े рдмंрдзрди рднी рд▓рдЧाрдпा рд╣ै. рдпрд╣ी рдирд╣ी *"рдУрдмीрд╕ी рд╕рдоुрд╣"* рдХे рд▓िрдП *"рдХ्рд░िрдоिрд▓ेрдпрд░ рдХो рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╕ीрдоा рд╕े рдмाрд╣рд░"* рд░рдЦрдиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рднी рдХी рдЧрдпी. рдпрд╣ी рдирд╣ी *"рдкрджोрди्рдирддि рдоें рдЖрд░рдХ्рд╖рдг"* рдХो рдЦाрд░ीрдЬ рдХिрдпा рдЧрдпा. рдЗрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ै *"рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг्рдп рдХी рдХुрдЯрдиीрддि."* рдЖрджрдоी рдХो рдЬिंрджा рднी рддो рд░рдЦो, рдФрд░ рдЕंрджрд░ рд╕े рдЖрджрдоी рдХो рдзिрд░े рдзिрд░े рдШिрдоा рдЬрд╣рд░ рднी рдЦिрд▓ाрд╡ो. рдЗрд╕ *"рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг्рдпрд╡ाрдж"* рдиे *"рджेрд╡рдд्рд╡"* рдХे рдиाрдо рдкрд░, рдмрд╣ुрдЬрдиोँ рдХो *"рдоाрдирд╕िрдХрддा рдХे рдЧुрд▓ाрдоी"* рдХा рдЖрд╡рд░рдг рднी рдЪрдвाрдпा рд╣ै. рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рддो *"рдЬिंрджा рд▓ाрд╢"* рд╣ै, рд╡ो рдХ्рдпा рдЖрд╡ाрдЬ рдЙрдаाрдпेрдЧी?
*"рдЗ. рд╡्рд╣ी рдЪिрди्рдиैрдп्рдпा рдХेрд╕"* рдоें рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рд╕рд░рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ *рд╡्рд╣ी. рдПрди. рдЦрд░े* рдЗрдирдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддाрд╡ाрд▓ी рдкाрдЪ рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХी рдЦंрдбрдкीрда - *рдПрд╕. рдмी. рд╕िрди्рд╣ा / рдЕрд░िрдЬिрдд рдкрд╕ाрдпрдд / рдП. рдЖрд░. рд▓рдХ्рд╖्рдордг / рдбी. рдПрдо. рдзрд░्рдоाрдзिрдХाрд░ी* рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рди реирежрежрек рдоें, *"рдЕрдиुрд╕ुрдЪिрдд рдЬाрддि / рдЬрдирдЬाрддि рдЙрдкрд╡рд░्рдЧिрдХрд░рдг (Sub Classification) рдирд╣ी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा"* рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдеा. рдЙрд╕े рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे *"рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рейрекрез"* рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рд╣ी рдоाрдиा. рдкрд░ंрддु рд╡рд╣ рдиिрд░्рдгрдп рез рдЕрдЧрд╕्рдд реирежреирек рдХो, рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рд╕рд░рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ *рдзрдиंрдЬрдп рдЪंрдж्рд░рдЪुрдб* рдЗрдирдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддाрд╡ाрд▓ी рд╕ाрдд рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХे рдПрдХ рдЦंрдбрдкीрда - *рднुрд╖рдг рдЧрд╡рдИ / рд╡िрдХ्рд░рдордиाрде / рдкंрдХрдЬ рдоिрдд्рддрд▓ / рдордиोрдЬ рдоिрд╢्рд░ा / рдПрд╕. рд╕ी. рд╢рд░्рдоा / рдмेрд▓ा рдд्рд░िрд╡ेрджी* рдж्рд╡ाрд░ा рем:рез рдмрд╣ुрдорддों рд╕े рдкрд▓рдЯ рджिрдпा рд╣ै. рдЙрди्рд╣ोрдиे *"Sub Classification within the Reserved Scheduled Caste"* рдпрд╣ рдЕрд▓рдЧ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рд╣ै. рди्рдпा. рдмेрд▓ा рдд्рд░िрд╡ेрджी рдЙрди рд╖: рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХे рд╡िрдЪाрд░ों рд╕े рд╕рд╣рдордд рдирд╣ी рдеी. *"рдЕрдиुрд╕ुрдЪिрдд рдЬाрддि рдЙрдкрд╡рд░्рдЧिрдХрд░рдг"* рдХा рдЖрдзाрд░ рдХ्рдпा рд╣ै ? *"рдЕрдиुрд╕ुрдЪिрдд рдЬाрддि / рдЬрдирдЬाрддि рд╡рд░्рдЧ"* рдпрд╣ рд╕ंрдХрд▓्рдкрдиा рд╕рди резрепрезрез рд╕े рдХैрд╕े рдЖрдпी ? рд╡рд╣ рд╡рд░्рдЧ *"рд╣िंрджु"* рдиा рд╣ोрдиे рд╕े рд╡рд╣ *"рдЕрдиुрд╕ुрдЪी"* (Schedule) рдХैрд╕े рдмрдиी? рдЗрд╕ рдкрд░ рдлिрд░ рдХрднी рдЪрд░्рдЪा рдХрд░ेंрдЧे. рдоुрдЭे рдкрд░ेрд╢ाрдиी рддो *рди्рдпा. рднुрд╖рдг рдЧрд╡рдИ* рдЗрдирдХी *"рдЕрдХрд▓ рдШाрд╕ рдЦाрдиे рдЬाрдиे"* рдХी рд░рд╣ी рд╣ै. рджुрд╕рд░ी рдкрд░ेрд╢ाрдиी рддो рдЙрдирдХे рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рд╕рд░рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ *рднुрд╖рдг рдЧрд╡рдИ* рдмрдирдиे рдХे рдмाрдж, рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рдлाрд╕्рдЯ рдЯ्рд░рдХ्рдЯ *"рдорд╣ाрдмोрдзी рдмोрдзी рдЯेंрдкрд▓"* рдХेрд╕ рдкрд░ рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдиा рдХрд░, рдЙрд╕рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдиा рджेрдиे рдХी рд░рд╣ी рд╣ै. рдпрд╣ां рд╕рдмрд╕े рдмрдбा рджोрд╖ рд╕рд░рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ *рднुрд╖рдг рдЧрд╡рдИ* рдЗрдирдХे рдоाрдеे рдкрд░ рдЪрдвा рд╣ै. рд╕рди реирежреирем рдоें *рд░рдоाрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рдЬाрдкрддि / рдпрдоुрдиा рдк्рд░рд╕ाрдж* рдЗрди рджो рдорд╣ाрд╡ीрд░ों (?) рдиे, рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें, *"рдЕрдиुрд╕ुрдЪिрдд рдЬाрддि / рдЬрдирдЬाрддि рд╡рд░्рдЧ рд╕рдоुрд╣ рдХे рд▓िрдП рдХ्рд░िрдоीрд▓ेрдпрд░ рд▓ाрдЧु рд╣ो"* рдпрд╣ рдпाрдЪिрдХा рджाрдпрд░ рдХी рд╣ै. рдЕрд░्рдеाрдд *"рдЗंрдХрдо рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг"* рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд▓ाрдЧु рдХрд░рдиे рдХी рдмाрдд рдХрд╣ी рд╣ै. рдФрд░ рд╡рд╣ рдпाрдЪिрдХा рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдж्рд╡рдп *рд╕ुрд░्рдпрдХांрдд / рдЬрдпрдоाрд▓ा рдмाрдЧрдЪी* рдЗрдирдХे рдЦंрдбрдкीрда рдХे рд╕ाрдордиे рд▓рдЧрдиे рдХे рдмाрдж, рдЙрд╕ рдЦंрдбрдкीрда рдиे рд╡рд╣ рдпाрдЪिрдХा *"рдЦाрд░ीрдЬ рдиा рдХрд░"* рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдиोрдЯीрд╕ рдЬाрд░ी рдХिрдпा рд╣ुрдЖ рд╣ै. рд╣рдо *"рд╡िрдкрд╢्рдпрдиा - рдлाрд▓ुрди рджाрдлा рд╡िрд╡ाрдж / рд░ाрдЬрдХिрдп рдкाрд░्рдЯी рднेрдж рд░ाрдЬрдиीрддि"* рдоें рдЙрд▓рдЭे рд╣ुрдпे рд╣ै. рддो рджुрд╕рд░ों рдХी рдЪिंрддा рдХрд░рдиे рдоें рд╡्рдпрд╕्рдд рд╣ै. *"рд╕рд░рдХाрд░ीрдХрд░рдг рдХा рдЦाрдЬрдЧीрдХрд░рдг / рд╕рд░рдХाрд░ी рдиोрдХрд░ी рдЦрдд्рдо / рдиोрдХрд░ी рдоें рдЕ-рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा / рдиोрдХрд░ी рдоें рдаेрдХेрджाрд░ी рдкрдз्рджрддि / рдкुрд░ाрдиे рдХाрдордЧाрд░ рд╣िрдд рдХाрдиुрди рдЦрдд्рдо рдХрд░ рдкुंрдЬीрд╡ाрдж рдкुрд░рдХ рдХाрдиुрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг / рдиाрдЧрд░िрдХрддा рдХाрдиुрди рдХा рднुрдд"* рдРрд╕े рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕ाрд░े рд╣рдоाрд░े рдк्рд░рд╢्рди рд╢िрд░ рдкрд░ рд╣ै. рдЕрдд: рдЕрдЧрд▓ा рдХрджрдо (?) *"рдкुрд░ाрдиी рдкेрд╢рд╡ाрдИ рдЧुрд▓ाрдоी"* рдЕрдм рджрд╕्рддрдХ рджे рд░рд╣ी рд╣ै. рдФрд░ рд╣рдо рдХेрд╡рд▓ рдорд╕्рдд рд╕ोрдпे рд╣ुрдпे рд╣ै. рд╣рдо рдХेрд╡рд▓ *"рдоोрдлрдд / рд╕्рд╡рд╕्рдд рдЕрдиाрдЬ"* рдкрд░ рд╣ी рдЦुрд╢ рд╣ै. рдЕрдд: рд╣рдо *"рдоाрдирд╕िрдХ рдЖрд▓рд╕्рдп рдХे рд╢िрдХाрд░"* рд╣ै, рдЗрд╕рдХी рдЪिंрддा рдХिрд╕ рдХो рд╣ै ? рдХрд╣ां рдЧрдпी рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХी *"рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╡ाँрдЪ рдбाँрдЧीрддा"* рднी ???
*"рд╣िंрджु* рдпрд╣ рдзрд░्рдо рд╣ै рдпा рдирд╣ीं ? рдЗрд╕ рдЦाрд╕ рд╡िрд╡ाрджрдкुрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди рдХा рдЙрдд्рддрд░, рдоा. рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЗрди *"рджो рд╕ाрдпрдЯेрд╢рди"* рдоें рд╣ी рдиिрд╣िрдд рд╣ै. *"AIR 1966 SC 1127 & 1966 SCR (3) 242."* рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рд╕рд░рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ *рдкी. рдмी. рдЧрдЬेंрдж्рд░рдЧрдбрдХрд░* рдЗрдирдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддाрд╡ाрд▓ी рдкाрдЪ рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХे рдЦंрдбрдкीрда - *рдХे. рдПрди. рд╡ांрдЪु / рдПрдо. рд╣िрджाрдпрддुрд▓्рд▓ा / рд░ाрдоाрд╕्рд╡ाрдоी / рдкी. рд╕рдд्рдпрдиाрд░ाрдпрдг рд░ाрдЬु* рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рди резрепремрем рдХे рдиिрд░्рдгрдп рдоें рдХрд╣ा рдХि, *"рд╣िंрджु рдзрд░्рдо рдХो рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдзрд░्рдо рдоें рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХрд░рдиा рдмрд╣ुрдд рдоुрд╕्рдХीрд▓ рд╣ै. рдХ्рдпौ рдХि рдпрд╣ рд╕ाрдЭा рдоुрд▓्рдпों рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдПрдХ рд╕рдоुрд╣ рд╣ै. рдиा рдХि рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдеाрдкिрдд рдкंрде. "* рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдпрдЬ्рдЮрдкुрд░ुрд╖рджрдЬी рдЗрд╕ рдХेрд╕ рдоें рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि, Hinduism is impossible to define. The court adopted Radhakrishnan submission that Hinduism is a complex and the theist and atheist the skeptic and agnostic may all be Hindus. If they accept the Hindu system of culture and life. The court judged that Hinduism historically has had an *"Inclusive nature"* and it may broadly be described as a way of life and nothing more. рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рд╕рджрд░ рдиिрд░्рдгрдп рдоें рдЬрдмрд░рджрд╕्рддी рд╕े, *рд░ाрдзाрдХृрд╖्рдгрди* рдХे рд╕рдмрдоिрд╢рди рддрдеा *"рд╣िंрджु"* рд╢рдм्рдж рдХो рдмрдбा рдХрд░ाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдЧрдпा. рдЕрд░्рдеाрдд рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдпрд╣ *"рдк्рд░ाрдпрдоा рдлेрд╕ी"* рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдирд╣ी рд╣ै. рдмрд▓्рдХि рдиिрд░्рдгрдп рдпрд╣ *"рднाрд╡рдиा рдХे рдЖрдзाрд░"* рдкрд░ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै. рджुрд╕рд░ी рдУрд░ *рд░ाрдзाрдХृрд╖्рдгрди* рдпे рдЕрдкрдиे рд╕ंрд╢ोрдзрди рдЫाрдд्рд░ рдХा рдк्рд░рдмंрдз рдЪुрд░ाрдиेрд╡ाрд▓ा рдк्рд░ाрдз्рдпाрдкрдХ рд╣ै. *"рд╣िंрджु"* рдЗрд╕ рдЬाрддिрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкुрд░рдХ рд╢рдм्рдж рдкрд░ рд╣рдо рдФрд░ рдХ्рдпा рдХрд╣े? *"рд╕िंрдзु рдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा"* рдХे рдмाрдж рдЗ. рдкु. рд╖рдЯрд╡ी рд╢рддि рдпрд╣ *"реирео рд╡े рдмुрдз्рдж рдЙрдЧрдо"* рдХा рдХाрд▓ рд╣ै. рдмुрдз्рдж рдХे рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे рдмाрдж рдЗ. рдкु. рддिрд╕рд░ी рд╢рддि рдоें *"рдорд╣ाрдпाрди - рд╣िрдирдпाрди"* рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рд╡िрднाрдЬрди / рдкाрдЪрд╡ी рд╢рддि рдоें рдорд╣ाрдпाрди рдиे *"рд╡рдЬ्рд░рдпाрди"* рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХो рдЬрди्рдо рджेрдиा / рдИрд╕рд╡ी рдЖрдард╡ी рд╢рддि рдоें рд╡рдЬ्рд░рдпाрди рдиे *"рддंрдд्рд░рдпाрди"* рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХो рдЬрди्рдо рджेрдиा / рдЗрд╕рд╡ी реорелреж рдХो *рд╢ंрдХрд░* рдиाрдордХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдЬрди्рдо рд╣ोрдиा / рд╢ंрдХрд░ рдиाрдордХ рд╡्рдпрдХ्рддि *"рдк्рд░рдЫрди्рди рдмुрдз्рдж"* рдХрд╣рд▓ाрдиा / рдЗрд╕рд╡ी рджрд╕рд╡ी рд╢рддि рдоें рд╡рдЬ्рд░рдпाрди - рддंрдд्рд░рдпाрди рдиे, *"рд╢ैрд╡ рдкंрде / рд╡ैрд╖्рдгрд╡ рдкंрде / рд╕ाрдХ्рдд рдкंрде"* рдХो рдЬрди्рдо рджेрдиा / рд╢ंрдХрд░ рдиाрдордХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдиे рд╕्рд╡рдпं рдХो *"рдЖрджि рд╢ंрдХрд░ाрдЪाрд░्рдп"* рдШोрд╖िрдд рдХрд░, *"рдорд╣ाрдпाрди рдмुрдз्рдж рд╡िрд╣ाрд░ों"* рдкрд░ рдЕрдзिрдкрдд्рдп рдХрд░рдиा / рд╢ंрдХрд░ाрдЪाрд░्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдЪाрд░ рдкीрдаों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрдиा / рдЗрд╕рд╡ी рдЧ्рдпाрд░рд╣рд╡ी - рдмाрд░рд╣рд╡ी рд╢рддि рдоेँ *"рд╡ैрджिрдХ рдзрд░्рдо - рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг рдзрд░्рдо"* рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ोрдиा / *"рдоोрдЧрд▓ рдЖрджि рд╕рдо्рд░ाрдЯों"* рдХा рднाрд░рдд рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг / рдЖрджि рдХाрд░рдг *"рдмुрдз्рдж рдзрд░्рдо рдЕрд╡рдирддि"* рдХे рд░рд╣े рд╣ै. рдкрд░ंрддु *"рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг рдзрд░्рдо - рд╡ैрджिрдХ рдзрд░्рдо рдЕрд╡рдирддि"* рдХा рд╕рд╣ी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдпрд╣ рдХ्рдпा рд╣ै ? рдЕрд╣ं рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै. рд╣рдоे *"рднाрд░рдд рдЧुрд▓ाрдоी рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕"* рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै. рд╕рди резреорелрен рдХा рдЙрдаाрд╡ рдпрд╣ *"рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рдЖрдЭाрджी рдХा рд╕рд╣ी рдЗрддिрд╣ाрд╕"* рд╣ै рд╣ी рдирд╣ी. рд╡рд╣ рдЭुрда рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд░рдЪा рдЧрдпा. рд╡िрджेрд╢ी *"рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг्рдпрд╡ाрдж"* рдпрд╣ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे *"рд╕рдорддा"* (Equality) рд╢рдм्рдж рдХो рддिрд▓ांрдЬрд▓ी рджेрддे рд╣ुрдпे, *"рд╕рдорд░рд╕рддा"* (Hormony / Assimilation) рдХो рдмрдвाрд╡ा рджेрдиे рдХी, рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг्рдп рдоाрдирд╕िрдХрддा рдЪेрд╖्рдЯा рдХрд░рддा рд░рд╣ा / рдФрд░ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै. *"рдзрд░्рдордиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा"* (Secularism) рд╢рдм्рдж рдХो рднी, *"рдкंрдердиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा"* рдЕрд░्рде рдмрддाрдХрд░ рдн्рд░рдоिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै. рдЕрдд: рд╣рдо рднाрд░рдд рдХो *"рдПрдХрд╕ंрдШ рднाрд░рдд"* рдХैрд╕े рдмрдиाрдпे рд░рдЦे ? *"рди्рдпाрдпाрд▓рдпों"* рдоें рди्рдпाрдп рдирд╣ी рдоिрд▓рддा, рдЖрджि рд╡िрд╖рдп рдпрд╣ рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдЪिंрддा рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै. рдЬो рдиिंрджрдиीрдп рд╡िрд╖рдп рд╣ै. рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиिрд░्рдгрдп рдоें, рд╣िंрджु рдзрд░्рдо рдХे *"рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрд╖рдорддा"* рдХो рдкुрд░्рдгрддः рдЫोрдб рджिрдпा рд╣ै. *"рдм्рд░ाрдо्рд╣рдг рдзрд░्рдо / рд╡ैрджिрдХ рдзрд░्рдо"* рдпрд╣ рд╣िंрджु рдзрд░्рдо рд╕े рдХैрд╕े рдЬुрдбा рд╣ै ? рдпрд╣ рд╡िрд╖рдп рднी рдоाрдпрдиे рд░рдЦрддा рд╣ै. рдЬрдп рднीрдо !!!
--------------------------------------------
▪️*рдбॉ рдоिрд▓िрди्рдж рдЬीрд╡рдиे 'рд╢ाрдХ्рдп'*
рдиाрдЧрдкुрд░, рджिрдиांрдХ рейреж рдоाрд░्рдЪ реирежреирем